Mastektomi, meme kanseri tedavisinde veya yüksek genetik risk taşıyan bireylerde meme dokusunun tamamen ya da kısmen cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Tümörlü hücreler vücuttan uzaklaştırılarak bölgesel hastalık kontrolü sağlanır.
Meme kanseri mastektomi ameliyatı genel anestezi altında cilt altı dokuların dikkatlice temizlenmesi esasına dayanır. Kesi hatları anatomik yapıya uygun planlanarak, hastalıklı bölge altındaki göğüs kasından güvenle ayrıştırılır.
Modern cerrahide süreç sadece riskli odakları temizlemekle kalmaz. Estetik ve fonksiyonel devamlılığı destekleyen ileri teknikler, organ kaybı travmasını en aza indirecek fizyolojik temeller üzerine inşa edilir.
Bedensel bütünlüğün bu yaklaşımla korunması, hastanın psikososyal yaşama adaptasyonunu doğrudan kolaylaştırır. Gelişmiş onkolojik yöntemler sayesinde güvenle sağlığa kavuşulurken, yaşam kalitesinden ve kadınlık algısından da asla ödün verilmez.
Mastektomi Nedir?
Meme dokusunun cerrahi olarak boşaltılması veya alınması anlamına gelen bu prosedür, her hastada uygulanmaz. Erken evrelerde sadece tümörlü kısmın alındığı koruyucu yöntemler sıklıkla tercih edilse de memenin tamamının alınmasının daha güvenli bir seçenek olarak değerlendirildiği belirli durumlar bulunur. Multidisipliner konseylerde uzmanların bir araya gelerek yaptığı değerlendirmeler sonucunda en uygun cerrahi yönteme karar verilir. Tümörün boyutu, memede bulunduğu yer, hücrelerin yaygınlık derecesi ve hastanın genel sağlık durumu bu kararı şekillendiren temel faktörlerdir. Özellikle memenin farklı bölgelerinde birden fazla tümör odağı saptandığında, sadece o bölgelerin çıkarılması memenin doğal yapısında ciddi deformasyonlara yol açabileceğinden tüm dokunun alınması daha sağlıklı bir yaklaşım olarak kabul edilir.
Mastektomi kararının ağırlıklı olarak gündeme geldiği tıbbi durumlar şunlardır:
- Geniş çaplı kitleler
- Farklı bölgelerde çoklu lezyonlar
- Yaygın kanser öncüsü hücreler
- Radyoterapi alamama durumu
- Yüksek genetik mutasyonlar
- Hastalığın tekrarlaması
Tüm bu faktörler hastanın yaşam süresini ve kalitesini doğrudan etkilediği için cerrahi kararlar büyük bir özenle alınır. Eğer tümör memenin genel boyutuna kıyasla oldukça büyükse ve sadece o bölgenin çıkarılması estetik açıdan çok ciddi bir çöküntü yaratacaksa, tüm dokunun alınıp yerine eş zamanlı olarak yeni bir meme yapılması, hem tıbbi hem de psikolojik açıdan hastayı genellikle daha fazla destekler. Ayrıca geçmişte farklı bir hastalık nedeniyle göğüs bölgesine ışın tedavisi almış olan kişilerde veya ciddi bağ dokusu hastalığı bulunanlarda yeniden ışın tedavisi uygulamak riskli olabileceğinden, mastektomi öncelikli seçenek haline gelir.
Genetik Yatkınlığı Olanlarda Mastektomi Planlaması Nasıl İşler?
Ailesel geçiş gösteren bazı özel genetik mutasyonlara sahip olmak, tedavi yaklaşımını önemli ölçüde değiştirir. BRCA1 ve BRCA2 gibi genlerdeki değişimler, kişinin yaşamı boyunca bu hastalığa yakalanma ihtimalini oldukça yukarı çeker. Bu riski yönetmek amacıyla, henüz hastalık gelişmeden önce bile koruyucu nitelikte adımlar atılabilir. Her iki memenin iç dokusunun boşaltılması şeklinde uygulanan koruyucu cerrahiler, riski ciddi oranda düşürmek için başvurduğumuz yollardan biridir.
Hatta bir memede kanser tespit edildiğinde, hastanın bu genetik mutasyonları taşıdığı biliniyorsa, hastalıklı dokuya müdahale edilirken sağlıklı taraftaki memenin de korunma amacıyla alınması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu karar, tamamen hastanın genetik haritası, aile öyküsü ve kaygıları göz önüne alınarak verilir. Her iki memenin içinin boşaltıldığı aynı ameliyat seansında, plastik cerrahi teknikleriyle doğal görünüme yakın onarımlar yapılarak hastanın süreci en az kayıpla atlatması amaçlanır.
Geçmişten Bugüne Uygulanan Mastektomi Yöntemleri Nelerdir?
Cerrahi yöntemler zaman içinde hastanın konforunu ve beden bütünlüğünü daha fazla gözetmeye yönelik büyük bir evrim geçirmiştir. Çok uzun yıllar önce uygulanan yöntemlerde, hastalıklı dokunun tamamen temizlenmesi amacıyla memenin yanı sıra göğüs duvarındaki kaslar ve koltuk altındaki tüm lenf bezleri geniş bir blok halinde çıkarılırdı. Bu yaklaşım göğüs bölgesinde ciddi şekil bozukluklarına ve kolda ağır lenfödem sorunlarına yol açtığı için modern tıpta artık pek yer bulmamaktadır.
Zamanla gelişen daha ılımlı cerrahi yaklaşımlar, hastaya verilen yapısal hasarı azaltmayı hedefler. Hastalığın durumuna göre planlanan temel mastektomi türleri şunlardır:
- Modifiye radikal işlemler
- Basit doku rezeksiyonları
- Deri koruyucu yaklaşımlar
- Meme başı koruyucu işlemler
Koltuk altı lenf bezlerinde hastalığın etkileri saptanmışsa, göğüs kaslarının korunduğu ancak tümörlü doku ve riskli lenf bezlerinin temizlendiği modifiye radikal işlemler uygulanır. Kasların yerinde kalması, ameliyat sonrası kolların daha rahat kullanılabilmesine olanak tanırken, ileride planlanabilecek plastik cerrahi onarımları için çok kıymetli bir zemin oluşturur. Lenf bezlerinde risk bulunmayan erken evre vakalarda ise genellikle basit doku rezeksiyonları tercih edilir. Bu süreçte sadece meme içi boşaltılır ve koltuk altı özel bir biyopsi yöntemiyle değerlendirilir.
Deri ve Meme Başı Koruyucu Mastektomi Kimler İçin Uygundur?
Cilt örtüsünün ve doğal konturların korunabilmesi, ameliyat sonrası yeniden meme yapılabilmesi açısından büyük bir avantaj sağlar. Mikrocerrahi ve estetik yaklaşımlardaki ilerlemeler, hastalara çok daha umut verici seçenekler sunmaktadır. Deri koruyucu işlemlerde, memenin kendi dış örtüsü büyük ölçüde yerinde bırakılır; yalnızca içerideki süt bezleri, riskli alanlar ve meme ucu alınır. Geriye kalan doğal kılıf, içine yerleştirilecek silikon destek veya kendi dokunuzla yapılacak yeni memeye uygun bir zarf görevi görür.
Estetik başarıyı daha da destekleyen meme başı koruyucu işlemlerde ise, tümörün meme ucuna yeterince uzak olması şartı aranır. Ameliyat sırasında yapılan hızlı testlerde meme ucuna giden yollarda riskli hücre bulunmazsa, dış deriye ek olarak meme ucu da yerinde bırakılır.
Operasyon sırasında derinin altı boşaltılırken dikkat edilmesi gereken hassas dengeler bulunur. Derinin kanlanmasını sağlayan ince kılcal damarların zarar görmemesi, ancak içeride tümör riski barındıran dokunun da yeterince temizlenmesi gerekir. İnce işçilik gerektiren bu disseksiyon aşamasında derinin beslenmesini korumaya çalışmak, sağlıklı bir onarım süreci için kritik bir adımdır.
Mastektomi Ameliyatı Adım Adım Nasıl Gerçekleştirilir?
Ameliyat, hastanın genel anestezi altında operasyon masasında uygun pozisyona getirilmesiyle başlar. Cerrahi ekip için göğüs duvarı ve koltuk altına rahat ulaşım sağlayacak bir yerleşim düzenlenir. Kesi hatları, sonrasında yapılacak onarımın şeklini bozmayacak ve en az iz bırakacak şekilde onkolojik cerrah ile estetik planlamayı yapan ekibin ortak kararıyla belirlenir.
İşlem sırasında ilk hedef, cilt altı yağ dokusu ile süt bezlerinin arasındaki doğru ve kanamasız bölgeden ilerleyerek, meme dokusunu dış örtüsünden ayırmaktır. Derinin zarar görmemesi ve dolaşımının bozulmaması için çok dikkatli bir diseksiyon uygulanır. Meme dokusu, altta yatan göğüs kasının zarından yavaşça ayrılarak sınırlarına kadar serbestleştirilir. Çıkarılan yapı oldukça geniş bir alanı kapsar; köprücük kemiğinin alt kısımlarından göğüs kafesinin dış kenarlarına kadar uzanan anatomik sınırlar içinde çalışılır. Amaç geride risk yaratabilecek hücre bırakma ihtimalini en aza indirmektir.
Mastektomi Sırasında Koltuk Altı Lenf Bezlerine Nasıl Müdahale Edilir?
Hastalığın yayılım yolaklarından ilki koltuk altındaki lenf yolları olduğu için, bu bölgenin değerlendirilmesi ameliyatın en önemli adımlarından birini oluşturur. Cerrahi öncesinde veya sırasında memeye özel tıbbi boyalar veya sinyal veren maddeler verilerek, koltuk altındaki ilk nöbetçi beze (bekçi lenf düğümü) ulaşılır. Cihazlar yardımıyla bulunan bu ilk durak, işlem anında çıkarılarak patolojiye incelenmeye gönderilir.
Değerlendirme sonucunda kanser hücresi saptanmazsa koltuk altındaki diğer bezlere genellikle müdahale edilmez. Bu hastanın ileride kolda şişlik sorunu yaşama riskini ciddi anlamda düşürür. Ancak ilk bezde risk saptanırsa, daha gerideki lenf düğümlerinin de belli bir seviyeye kadar temizlenmesi gerekebilir. Bu temizlik sırasında koldaki ve sırttaki önemli sinirlerin, damarların ve kas bağlantılarının özenle korunması çalışılır. İşlem bitiminde dokular arasına sızıntı yapabilecek sıvıları tahliye etmek üzere bölgeye ince silikon drenler yerleştirilir.
Plastik Cerrahi Yaklaşımları Mastektomi Sürecine Neden Dahil Olmalıdır?
Vücudun önemli bir parçasının kaybı, sadece fizyolojik bir eksiklik değil derin bir duygusal yük de oluşturabilir. Göğüs bölgesinde oluşan boşluk hissi, beden algısında değişikliklere, simetri kaybına ve kıyafet seçiminde zorluklara neden olur. Plastik cerrahi ve rekonstrüktif yaklaşımlar, bu noktada hastaya kendi beden bütünlüğünü yeniden hissettirme amacını taşır.
Amaç hastalığı tedavi ederken hastayı organsız kalma fikrinden de uzaklaştırmaktır. Onkolojik güvenliği tehlikeye atmadan, çıkarılan dokunun yerine üç boyutlu, doğal kıvamlı ve karşı tarafla uyumlu bir form oluşturulmaya çalışılır. Yeni oluşturulan yapının, hastanın dokunma hissini, vücut ısısını ve günlük hayattaki konforunu desteklemesi hedeflenir. Bu rekonstrüktif girişimler, tedavi sonrasında yaşama bağlanma ve moral motivasyon süreçlerinde hastalar için çok büyük bir destektir.
Mastektomi Sonrası Meme Onarımı Aynı Seansta mı Yapılmalıdır?
Onarımın zamanlaması, hastalığın durumu cilt yapısı, genel sağlık şartları ve sonrasında planlanan ek tedavilere bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Eğer tıbbi durum uygunsa, ameliyatla eş zamanlı olarak onarım yapılması tercih edilen güncel bir yoldur. Eş zamanlı işlemler, cildin esnekliğini kaybetmeden kullanılmasına olanak tanır ve doğal meme altı kıvrımının formunu muhafaza eder. Hastanın ameliyata girip çıktığında göğsünde belirgin bir boşluk hissetmemesi, iyileşme psikolojisini büyük ölçüde kolaylaştırır.
Ancak bazı ileri tablolarda, göğüs cildinin geniş bir şekilde alınması gerektiğinde veya ameliyat sonrası göğüs bölgesine yoğun ışın tedavisi uygulanacaksa, onarım işlemlerinin daha ileri bir tarihe ertelenmesi söz konusu olabilir. Işın tedavisi cildin yapısında sertleşmeye ve dokuların esnekliğini kaybetmesine yol açabildiği için, tedaviler tamamlanıp dokular normalleşmeye başladıktan aylar sonra onarım yapılması daha sağlıklı sonuçlar doğurabilir.
Mastektomi Sonrası Silikon Protez ile Onarım Nasıl Yapılır?
Onarım süreçlerinde temel olarak iki farklı yol izlenir: Dışarıdan sağlanan tıbbi materyaller (silikon protezler) veya vücudun başka bir bölgesinden alınan kendi dokularınız. İşlem süresinin kısa olması ve vücudun başka bir yerinde kesi yapılmaması gibi sebeplerle silikon implantlar çok sık tercih edilen onarım araçları arasındadır.
Deri kalitesi iyi durumda olan ve eş zamanlı koruyucu işlemler yapılan hastalarda, memenin içindeki boşluğa doğrudan kalıcı bir silikon yerleştirilebilir. Bu tek seanslık ve daha hızlı bir adaptasyon sağlayan bir çözümdür.
Ancak deride yeterli esneklik yoksa, iki aşamalı bir yol haritası çizilir. İlk aşamada doku altına “genişletici” adı verilen geçici bir balon yerleştirilir. İyileşme dönemi boyunca belirli aralıklarla bu balonun içine tuzlu su eklenerek cilt yavaş yavaş esnetilir. Hedeflenen hacme ulaşıldığında, ufak bir cerrahi müdahale ile bu genişletici çıkarılır ve yerine yumuşak, kalıcı silikon yerleştirilir. Bu süreç sayesinde cilde uyum sağlayacak ideal cep oluşturulmuş olur.
Günümüzde silikon implantların yerleşim şekilleri de değişmiştir. Geçmişte göğüs kasının altına konulan silikonlar, kol hareketleriyle kas seğirmesi şeklinde dışarıdan belli olan dalgalanmalara neden olabilmekteydi. Gelişen biyolojik doku destekleri sayesinde artık silikonlar göğüs kasının üzerinde, kas kesilmeden, sadece özel bir biyolojik örtüyle desteklenerek yerleştirilebilmektedir. Bu durum ameliyat sonrası ağrıyı azaltmaya ve doğal hareketi korumaya destek olur.
Mastektomi Sonrası Kendi Dokunuzla Onarımın Avantajları Nelerdir?
Yabancı bir madde kullanmak yerine vücudunuzun göbek, sırt veya uyluk gibi başka bir bölgesinden alınan deri ve yağ dokusunun göğüs bölgesine transfer edilmesi işlemi, onarım cerrahisinde doğal sonuçlar sunan seçeneklerden biridir. Doku kendi vücudunuza ait olduğu için vücut tarafından reddedilme veya zamanla çevresinde sertleşme (kapsül oluşumu) gibi reaksiyonlar pek görülmez. Oluşturulan yeni form, doğal memeye yakın bir kıvam ve ısıya sahiptir. Siz kilo aldığınızda veya verdiğinizde bu doku da vücudunuzla birlikte doğal bir uyum içinde değişebilir.
Kullanılan başlıca vücut bölgeleri şunlardır:
- Alt karın bölgesi
- Sırt kası çevresi
- Uyluk iç tarafları
- Kalça bölgesi yağları
Alt karın bölgesinden yapılan onarımlarda ince mikrocerrahi teknikler kullanılarak sadece deri ve yağ dokusu alınır. Dokuyu besleyen kılcal damarlar, karın kaslarına zarar vermeden büyük bir titizlikle ayrıştırılır ve göğüs bölgesindeki damarlarla mikroskop altında birleştirilir. Karın kasları yerinde bırakıldığı için sonrasında hastada fıtık veya güç kaybı gelişme ihtimali düşük tutulur. Aynı zamanda karın bölgesinden yağ alındığı için, estetik bir karın germe etkisi de sağlanmış olur.
Eğer karın dokusu yeterli değilse, sırt bölgesindeki geniş kas tabakası veya uyluk ve kalçadan alınan dokular da mikrocerrahi yöntemlerle göğse taşınarak onarım gerçekleştirilebilir. Özellikle geçmişte radyoterapi almış ve cildi hasar görmüş hastalar için bu taze kan dolaşımına sahip canlı dokuların kullanılması, doku onarım sürecini olumlu etkiler.
Mastektomi Sonrası Kolda Gelişen Lenfödem Tedavi Edilebilir mi?
Koltuk altı lenf düğümlerine yapılan müdahaleler sonrasında zaman zaman o koldaki lenf sıvısının dolaşımı yavaşlayabilir. Sıvının dokular arasında birikerek kolun şişmesine neden olduğu duruma lenfödem adı verilir. Geleneksel olarak masaj, bandaj veya özel giysilerle yönetilmeye çalışılan bu tablo gelişen teknolojiyle birlikte ileri mikrocerrahi yöntemleriyle de tedavi alanına dahil edilmiştir.
Sorunun çözümüne destek olan temel cerrahi girişimler şunlardır:
- Lenf yollarının toplardamarlara bağlanması
- Lenf düğümü nakli uygulamaları
- Koruyucu anlık mikrocerrahi onarımlar
Milimetrenin altında çapa sahip tıkanmış lenf yolları mikroskop altında bulunarak, sıvı birikimini azaltmak adına hemen yakınlardaki ince toplardamarlara dikilebilir. Bu sayede biriken sıvının doğrudan kana karışıp uzaklaştırılması hedeflenir. Bir başka alternatif ise, vücudun boyun veya kasık gibi farklı bir yerindeki sağlıklı lenf bezlerinin alınarak sorunlu koltuk altına nakledilmesidir. Bu nakil ile koldaki sıvı drenajını sağlayan yeni bir sistem kurulması çalışılır. Hatta günümüzde lenfödemin hiç oluşmaması adına, ilk ameliyat esnasında koruyucu amaçla da bu tarz mikrocerrahi birleştirmeler yapılabilmektedir.
Mastektomi Sonrası Yeni Memede Meme Ucu Nasıl Oluşturulur?
Tedavisi başarıyla sürdürülen hastalarda estetik restorasyon tek seferlik bir süreç değil aşamalı bir sanat gibidir. Yeni dokunun hacmi ve şekli tam anlamıyla oturduğunda, birkaç ay sonra ufak müdahalelerle son rötuşlar yapılabilir. Memedeki varsa ufak tefek girintileri düzeltmek için vücuttan alınan yağlar işlemden geçirilerek bölgeye destek amaçlı enjekte edilebilir.
Doğal görünümü tamamlayan son adım ise meme ucu bölgesinin yeniden tasarlanmasıdır. Ciltteki ufak katlamalarla meme ucu çıkıntısı oluşturulur. Bu bölgenin çevresindeki doğal renklenmeyi yakalamak için ise, yara iyileşmesi bittikten sonra medikal pigmentasyon adı verilen tıbbi renklendirme (kalıcı makyaj) işlemleri uygulanır. Karşı tarafla uyumlu ve doğal bir görüntü hedeflenerek süreç tamamlanır.
Mastektomi Sonrası İyileşme Süreci Nasıl İlerler?
Ameliyat sonrasındaki takip, uygulanan yöntemin genişliğine göre değişkenlik gösterir. Sadece protez uygulanan hastalarda birkaç günlük hastane yatışı genellikle yeterli olurken, kendi dokusuyla saatler süren mikrocerrahi operasyon geçirenlerde bu süre uzayabilir. Özellikle ilk günlerde, transfer edilen dokunun kanlanması hemşireler ve hekimler tarafından cihazlarla çok yakından takip edilir.
İyileşme döneminde dikkat edilmesi gereken temel unsurlar şunlardır:
- Drenlerdeki sıvı miktarının takibi
- Erken dönemde yürüyüşe başlanması
- Kol hareketlerinin sınırlandırılması
- Tıbbi destekleyici sütyen kullanımı
İçeride birikebilecek sıvıları dışarı atan drenler, genellikle gelen sıvı miktarı belirli bir seviyenin altına indiğinde ağrısız bir şekilde alınır. Hastanın kan dolaşımını hızlandırmak ve pıhtı oluşumunu önlemek için erken kalkıp yürümesi teşvik edilir. Drenler çekildikten sonra ise omuz ekleminin kısıtlanmasını önlemek amacıyla uzman eşliğinde hareket egzersizlerine geçilir. Birkaç hafta boyunca dokuların şekillenmesine yardımcı olacak medikal sütyenlerin kullanımı büyük önem taşır. Bu uzun ama umut dolu süreç hastanın bedensel ve psikolojik iyileşmesiyle son bulur.
Tıp eğitimini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 1996’da, uzmanlık eğitimini 1996-2002 arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda tamamladı.
2002-2009 yılları arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalıştı.
2009 yılından itibaren Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalışmaktadır. 2011 yılında Doçent ünvanını aldı. 2019 yılında Profesör olan Dr. Nasır halen bu kadroda öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.
2006-2008 yılları arasında ABD’de Ohio, Cleveland’taki Cleveland Clinic’te Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk, dünyanın ise ikinci yüz naklini yapan Dr.Siemionow ile birlikte kompozit doku nakilleri üzerinde çalışmalarda bulundu.
2012 yılında Türkiye’nin ikinci, dünyanın ise tam yüz nakilleri içerisinde üçüncü, toplamda ise 22. yüz naklini başardı. Bu yüz nakli ile eş zamanlı olarak, dünyanın ilk dört uzuv nakli başkanlığını yaptığı geniş bir ekip tarafından Hacettepe Üniversitesi’nde gerçekleştirildi.
31 ve 32. Ulusal Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kongrelerinde deneysel ve klinik uzman yarışmalarında ikincilik ödülleri kazandı. 2023 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde El Cerrahisi doktorasını tamamladı.
American Society of ReconstructiveMicrosurgery, PlasticSurgeryResearchCouncil, Türk Plastik, Rekonstrük ve Estetik Cerrahi Derneği, Rekonstrüktif Mikrocerrahi Derneği ve Türk El ve Üst Ekstremite Cerrahi Derneği üyesidir.
