Tendon Yaralanmaları ve Hastalıkları Nelerdir? Tedavi Yöntemleri

Tendon yaralanmaları ve hastalıkları, kasların kemiğe bağlandığı tendon yapıların zedelenmesi sonucu ortaya çıkar. Travmatik kopmalar, tekrarlayıcı zorlanmalar veya dejeneratif değişiklikler sonucu gelişebilir. Fonksiyon kaybı ve ağrı en yaygın belirtilerdir.

Akut tendon yaralanmaları genellikle kesici alet travmaları veya ani zorlamalarla oluşur. El, ayak bileği ve omuz gibi hareketli bölgelerde sık görülür. Klinik muayene ile tanı konur, bazı durumlarda ultrason veya MR görüntüleme gerekebilir.

Tendinit ve tenosinovit gibi inflamatuar tendon hastalıkları, özellikle tekrarlayıcı hareketlere bağlı gelişen kronik durumlardır. Dirsek, omuz ve el bileği bu tür hastalıkların yaygın görüldüğü bölgelerdir. Dinlenme, ilaç tedavisi ve fizik tedavi temel yaklaşımlardır.

Tendon cerrahisi, tam kat yırtıklarda ve konservatif tedavilere yanıt vermeyen olgularda tercih edilir. Mikrocerrahi teknikler ile tendon uçları birleştirilir. Cerrahi sonrası rehabilitasyon, tendonun eski işlevine kavuşması açısından hayati önem taşır.

Vücudumuzdaki Tendon Yapıları Ne İşe Yarar ve Neden Bu Kadar Önemlidir?

Tendonları, vücudumuzun içindeki inanılmaz derecede sağlam, biyolojik halatlar veya gergin çekme kabloları olarak düşünebilirsiniz. Kaslarımız kasıldığında güçlü bir mekanik enerji üretir, ancak bu gücün kemikleri hareket ettirebilmesi için güvenilir bir aktarıcıya şiddetle ihtiyaç vardır. İşte tendonlar, kasın bittiği yerde başlayıp kemiğe sımsıkı tutunarak bu köprü görevini üstlenirler. Parmaklarımızı büktüğümüzde veya açtığımızda, ön kolumuzdaki güçlü kaslar kasılır ve ellerimize uzanan bu uzun tendonları çekerek tıpkı bir kuklanın iplerini yönlendirir gibi parmaklarımızı kusursuz bir şekilde hareket ettirir.

Bu biyolojik halatlar, esnekliğe son derece dayanıklı olan ve tip I kolajen adı verilen protein liflerinden oluşur. Düzenli bir dokuma tezgahından çıkmışçasına kusursuz dizilmiş bu lifler, muazzam bir çekme kuvvetine kopmadan dayanabilirler. Ancak tendonlar sadece basit birer ip veya kordon değildir; kemiklerin üzerindeki dar tünellerin içinden geçerler, kendilerini koruyan özel kılıfları vardır ve etraflarındaki dokularla sürtünmeyi en aza indiren, motor yağına benzeyen özel bir sinovyal sıvı ile sürekli yıkanırlar. Bu kusursuz kayma mekanizması herhangi bir sebeple bozulduğunda, parmaklarımızda takılmalar, şiddetli ağrılar veya tam hareket kayıpları yaşamaya başlarız. Ellerin o zarif hareket kabiliyeti, tamamen bu halat sisteminin pürüzsüz çalışmasına bağlıdır.

Hasar Gören Bir Tendon Kendi Kendini Nasıl İyileştirir?

Bir tendon kazara kesildiğinde veya aşırı zorlanma sonucu koptuğunda, vücudun o muhteşem iyileşme mekanizması anında devreye girer. Ancak bu süreç her zaman hastanın lehine işlemez. Tendon iyileşmesinde temel olarak iki farklı yol vardır ve modern cerrahi tedavinin tüm amacı, iyi olan iyileşme yolunu sonuna kadar destekleyip, kötü olan ve sorun yaratan iyileşme şeklini engellemektir.

İyi olan iyileşme şekli, içsel iyileşme olarak adlandırılır. Burada tendon, tamamen kendi içindeki hücreler ve etrafını saran o özel kayganlaştırıcının besleyiciliği ile kendi hasarını onarır. Bu sayede tendon, çevre dokulara yapışmadan, o pürüzsüz ve yağ gibi kayma yeteneğini koruyarak sağlığına kavuşur. Kötü olan senaryo ise dışsal iyileşmedir. Vücut, hasarı bir an önce tamir etmek için büyük bir panik halinde yara bölgesine dışarıdan agresif hücreler gönderir ve orada bol miktarda sert nedbe dokusu oluşturur. Bu durum kopuk tendon uçlarını bir şekilde birbirine bağlasa da aynı zamanda tendonu etrafındaki kemiğe, cilde veya koruyucu kılıfa adeta zamkla yapıştırır. Adezyon adını verdiğimiz bu sert yapışıklıklar geliştiğinde, tendon bütünlüğünü sağlasa bile dar bir tünelin içine sıkışmış halat gibi hareket edemez hale gelir ve parmak bir daha asla bükülemez. Cerrahi müdahalenin ve kullanılan o çok ince dikiş tekniklerinin en temel felsefesi, tendon uçlarını mikroskobik düzeyde o kadar kusursuz bir araya getirmektir ki dışarıdan gelecek hücrelere hiç ihtiyaç kalmadan doku kendi içinde pürüzsüzce kaynamaya devam edebilsin.

Gözle Görülemeyen Tendon Yaralanmaları Nasıl Teşhis Edilir?

Mutfakta yaşanan talihsiz bir bıçak kazası veya cam kesisi sonrasında kişi parmağını bükemiyor veya tamamen düzeltemiyorsa, karşılaşılan tablo genellikle çok açıktır. Doğru, dikkatli ve detaylı bir fiziksel muayene, hangi bağın koptuğunu saniyeler içinde net bir şekilde ortaya koyar. Ancak durum klinik ortamında her zaman bu kadar şeffaf ve net değildir. Bazen cilt yüzeyinde çok küçük, masum görünen bir delik olur ama içerideki ana halat kısmen kopmuştur. Bazen de yaralanmanın üzerinden uzun haftalar geçmiş, bölge ciddi şekilde şişmiş ve vücudun oluşturduğu yara dokusu normal anatomiyi tamamen değiştirerek tanıyı zorlaştırmıştır.

Böyle kapalı, belirsiz veya teşhisi zor durumlarda modern tıbbın sunduğu görüntüleme yöntemleri imdada yetişir. Görüntüleme teknolojileri, içerideki hasarın boyutunu anlamak için kritik birer pusula görevi görür.

Radyolojik değerlendirmede kullanılan araçlar aşağıdaki gibidir.

• Ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi
• Manyetik rezonans görüntüleme
• Doğrudan radyografi

Elin sırtındaki yüzeyel bağ yaralanmalarında ultrasonografi oldukça başarılıdır; çünkü gerçek zamanlı olarak hasta parmağını hareket ettirirken tendonun nerede takıldığı veya ne kadar koptuğu ekranda canlı canlı izlenebilir. Ayrıca ultrason, doku içine batmış cam veya ince odun kıymığı gibi yabancı cisimleri tespit etmede de son derece işlevseldir. Elin avuç içi kısmındaki çok daha derin ve karmaşık yapılar söz konusu olduğunda ise manyetik rezonans görüntüleme devreye girer ve kopuk doku uçlarının birbirinden ne kadar uzaklaştığını çok daha net bir şekilde haritalandırır.

Avuç İçimizdeki Fleksör Tendonlar Koptuğunda Cerrahi Süreç Nasıl İşler?

Elin avuç içi tarafında yer alan ve parmaklarımızı yumruk yapmamızı, cisimleri sıkıca kavramamızı sağlayan fleksör tendonlar, cerrahi açıdan insan vücudundaki en hassas ve ustalık gerektiren bölgelerden biridir. Bu yapılar elin biyomekaniği gereği çeşitli anatomik bölgelere ayrılır. Bunlar arasında en ünlü ve onarımı en zorlu olanı Kimsenin Bölgesi olarak adlandırılan alandır.

Bu zorlu bölge, avuç içinin bitiminden parmakların orta boğumuna kadar olan kısmı kapsar. Bu alanda parmağı büken iki farklı ana bağ, son derece dar bir tünelin içinden adeta üst üste binmiş ve birbirine sarılmış halde geçerler. Bu bölgede meydana gelen bir keside, milimetrik bir cerrahi hata bile dokuların o tünele kalıcı olarak yapışmasına ve parmağın bir daha asla yumruk yapılamamasına neden olabilir. Akut bir yaralanma anında, kopan doku tıpkı gergin bir lastiğin aniden kopması gibi büyük bir hızla ön kola doğru geri kaçar. Bu yüzden müdahalenin vakit kaybetmeden yapılması şarttır.

Ameliyat masasında amaç sadece kopan uçları basitçe birbirine dikmek değildir; atılan o dikişin parmak hareketlerine dayanacak kadar güçlü, aynı zamanda o daracık tünelin içinden rahatça kayıp geçecek kadar da pürüzsüz olması gerekir. Günümüz yaklaşımlarında çok geçişli dikiş teknikleri kullanılır. Kopan bağın tam ortasından, özel üretilmiş çok sağlam iplerle ana kolon dikişleri atılır. Bu güçlü merkezin etrafı ise, saç teli inceliğindeki iplerle çepeçevre dikilerek yüzey tamamen pürüzsüzleştirilir ve tünel içindeki sürtünme sıfıra indirilir.

Tedavisi Gecikmiş Tendon Kayıplarında Hangi Özel Yöntemler Kullanılır?

Bazen hastalar çeşitli sebeplerle geç başvurabilir, yaralanmanın üzerinden aylar geçmiş olabilir. Tendon uçları kullanılmamaktan dolayı geri dönülmez şekilde büzüşmüş, kasılmış veya ağır bir ezilme kazasında dokunun çevresindeki o kaygan biyolojik tünel tamamen parçalanarak yok olmuş olabilir. Böyle ağır durumlarda kopan uçları çekip uç uca dikmek fiziken tamamen imkansızdır. Bu noktada iki aşamalı rekonstrüksiyon adı verilen, son derece zekice tasarlanmış bir cerrahi strateji devreye girer.

Bu işlemi, çökmüş ve kullanılamaz hale gelmiş bir yeraltı tünelini onarıp içinden yepyeni bir kablo geçirmeye benzetebiliriz. Birinci aşamada, hasarlı bölge baştan sona açılarak eski, yapışık ve işlevini tamamen yitirmiş dokular titizlikle temizlenir. Ardından, bölgeye esnek bir silikon çubuk yerleştirilir. Bu çubuk parmak ucundan ta el bileğine kadar uzatılır. Vücut, bu silikonu yabancı bir madde olarak algılar ve etrafını pürüzsüz, çok kaygan bir zarla kaplayarak yepyeni bir biyolojik tünel inşa eder.

Bu ameliyatlarda kullanılan yedek doku kaynakları şunlardır:

• Palmaris longus
• Plantaris
• Ekstansör digitorum longus
• Fleksör karpi radyalis

Aylar süren bekleme döneminin ardından ikinci aşamaya geçilir. Hastanın kendi vücudundan, yokluğu hiçbir fonksiyonel eksiklik yaratmayan bir yedek bağ dokusu alınır. Silikon çubuk o yeni oluşan kaygan tünelin içinden yavaşça çekilip çıkarılırken, ucuna bağlanan bu gerçek doku tünelin içine boydan boya yerleştirilir. Uçlar kemiğe ve kaslara sağlamca dikilerek elin mekanizması sıfırdan yeniden kurulur.

El Sırtındaki Ekstansör Tendon Yaralanmaları Nasıl Tedavi Edilir?

Elimizin sırt kısmında yer alan ve parmaklarımızı geriye doğru açmamızı sağlayan ekstansör tendonlar, avuç içindeki yapılara göre çok daha ince, yassı ve yüzeye son derece yakındır. Derinin hemen altında, adeta kemiğin üzerini saran incecik bir zar tabakası gibi seyrederler. Bu yüzeysel ve korumasız konumları onları basit kesilmelere karşı çok savunmasız bırakır, ancak aynı zamanda onarılmalarını nispeten kolaylaştırır.

Bu bölgede en sık karşılaşılan sorunlardan biri çekiç parmak deformitesidir. Parmağınızı düz tutarken ucuna sert bir top çarpması veya parmak ucunun bir yere şiddetle takılarak zorlanması sonucu, bağın parmak ucundaki kemiğe yapıştığı en uç noktadan kopmasıyla oluşur. Sonuç olarak parmağın en uç boğumu aşağı doğru düşer ve kişi kendi isteğiyle o boğumu havaya kaldıramaz. İlginç bir şekilde bu yaralanmaların çok büyük bir kısmında ameliyata hiç gerek duyulmaz. Parmak ucunun hafifçe geriye doğru kıvrık pozisyonda, hiç ara verilmeden haftalar boyunca özel bir atel içinde tutulması, kopan o ince zarın kemiğe yeniden güvenle kaynaması için genellikle yeterli olmaktadır.

Bir diğer karmaşık sorun ise düğme iliği deformitesidir. Bu durum parmağın orta ekleminin tam arkasındaki ana destek bandının kopmasıyla ortaya çıkar. Zamanla, kenardaki diğer bağlar anatomik yerlerinden öne doğru kayar; parmağın orta eklemi bükülü kalırken, en uç eklemi aşırı geriye doğru kilitlenir ve düzeltilemez. Parmak adeta bir düğmenin ilikten geçmesi gibi tuhaf ve yanlış bir pozisyon alır. Bu karmaşık mekanik problemin çözümü, kayan o yan bantların mikrocerrahi yöntemlerle tekrar el sırtına doğru toparlanıp orijinal yerlerine dikilmesidir.

Takılan Parmaklar Yani Tetik Parmak Hastalığı Tendonları Nasıl Etkiler?

Tendon sorunları yalnızca kesici alet yaralanmalarıyla meydana gelmez. Vücudun kendi içindeki anatomik bir daralma sonucu dokunun boğulması da oldukça yaygın ve ciddi bir sorundur. Halk arasında tetik parmak olarak bilinen durum parmağı büken halatın avuç içindeki giriş tünelinde sıkışıp kalmasıdır.

Dokunun üzerinde zamanla oluşan ufak bir şişlik, nodül veya iltihap, o dar makaradan geçerken ciddi bir takılmaya neden olur. Hasta parmağını rahatça büker ancak geri açmaya çalıştığında parmak bir noktada kilitli kalır.

Bu rahatsızlığın en belirgin belirtileri aşağıdaki gibidir.

• Ağrı
• Şişlik
• Sabah sertliği
• Takılma hissi
• Tıklama sesi
• Hareket kısıtlılığı

Parmak kilitlendikten sonra kişi zorladığında aniden, oldukça ağrılı bir tıklama veya şiddetli bir atma hissiyle, tıpkı bir tabanca tetiği boşalır gibi açılır. Hafif seyreden vakalarda eli dinlendirmek, atel kullanmak veya o bölgeye yapılan özel enjeksiyonlar oldukça işe yarayabilir. Ancak kalıcı, güvenilir ve kesin çözüm, o sıkışan tünelin çatısının cerrahi olarak açılmasıdır. Avuç içinde parmağın tabanına yapılan çok küçük bir kesi ile sıkışıklık yaratan o kalınlaşmış bant rahatlatılır. Bu milimetrik dokunuş, sistemin anında serbestçe kaymasını sağlar ve hasta o saniye itibarıyla rahatlar.