Osteomiyelit cerrahisi

Osteomiyelit cerrahisi, kemik dokusuna yerleşen dirençli enfeksiyonların ameliyatla temizlenmesi ve hasarlı bölgenin sağlıklı dokularla yeniden onarılması işlemidir. Kronik kemik iltihaplarında enfeksiyon kaynağını vücuttan uzaklaştırmak ve uzvun işlevini korumak amacıyla uygulanan temel girişimsel tedavi yöntemidir.

Bu operasyon süreci, sadece enfekte kemik alanlarının arındırılmasıyla sınırlı kalmaz. Plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi yaklaşımlarıyla, doku kaybı bulunan bölgelerin anatomik ve fonksiyonel açıdan aslına uygun biçimde restore edilmesini içerir.

Bölgeye gerçekleştirilen canlı doku aktarımları, hasarlı alanın biyolojik direncini artırarak vücudun kendi onarım kapasitesini harekete geçirir. Bu sayede tedavi sonrasında hastalığın tekrarlama riski azaltılırken doku bütünlüğü desteklenir.

Kişiye özel cerrahi planlama ile yürütülen osteomiyelit cerrahisi, hastaların yaşam kalitesini düşüren kronik sorunlardan uzaklaşarak aktif hayatlarına ve hareket kabiliyetlerine yeniden kavuşmalarına olanak tanır.

Osteomiyelit cerrahisi nedir ve kemik iltihabında neden uygulanır?

Kemik dokusu dışarıdan bakıldığında ne kadar sert ve cansız gibi görünse de aslında kendi içinde mikroskobik kanallardan geçen zengin bir damar ağına sahip, sürekli yenilenen canlı bir yapıdır. Çeşitli bakteriler açık kırıklar, geçirilmiş ameliyatlar, delici yaralanmalar veya kan dolaşımı yoluyla kemiğe ulaştığında bu kapalı alanda ciddi bir iltihabi reaksiyon başlatır. Yumuşak dokular iltihaplandığında dışarıya doğru şişerek basıncı dengeleyebilirken, kemiğin sert ve esnemeyen dış kabuğu buna izin vermez.

İltihabi sıvılar kemik içinde biriktikçe içerideki basınç hızla yükselir ve kemiği besleyen ince kılcal damarlar bu baskı altında ezilerek kapanır. Kan akışının durmasıyla birlikte oksijen ve besin alamayan kemik bölgeleri zamanla canlılığını kaybeder. Vücudun içinde kanlanması olmayan ölü bir kemik parçası kaldığında, enfeksiyonun kendi kendine iyileşmesi oldukça güçleşir. Osteomiyelit cerrahisi, işte bu kısır döngüyü kırmak, ölü dokuları uzaklaştırmak ve kemik yatağını yeniden kanlandırmak amacıyla devreye girer.

Kronik kemik enfeksiyonlarında ilaç tedavisi neden yetersiz kalır ve osteomiyelit cerrahisi ne zaman gerekir?

Pek çok enfeksiyon hastalığında ağızdan veya damar yoluyla alınan antibiyotikler sorunu çözmeye yeterken, kronikleşmiş kemik iltihaplarında tek başına ilaç tedavisi genellikle beklenen sonucu veremez. Bunun en temel sebebi, iltihap nedeniyle damarları kapanmış ve canlılığını yitirmiş olan ve sekestrum adı verilen ölü kemik odaklarıdır. İlaçların bakterilere ulaşıp onları etkisiz hale getirebilmesi için o dokuda aktif bir kan dolaşımının bulunması gerekir. Damar bağlantısı kopmuş bir kemik parçasına kan gidemediği için, hastaya ne kadar güçlü antibiyotik verilirse verilsin ilaçlar enfeksiyonun merkezine yeterli düzeyde ulaşamaz.

Bunun yanı sıra bakteriler, ölü kemik yüzeylerine ve varsa ortopedik platinlerin üzerine tutunarak biyofilm adı verilen jelimsi, koruyucu bir kalkan üretirler. Bu kalkanın altına gizlenen mikroorganizmalar uyku haline geçerek hem bağışıklık sistemi hücrelerinden hem de ilaçlardan korunurlar. Vücut bu ölü alanı yeni bir kemik kılıfıyla sarmaya çalışsa da içerideki enfeksiyon varlığını sürdürür. Dolayısıyla bu dirençli bariyeri fiziksel olarak ortadan kaldırmak için osteomiyelit cerrahisi planlaması önem kazanır.

Hangi belirtiler ve bulgular osteomiyelit cerrahisi ihtiyacına işaret eder?

Kronik kemik iltihabı, hastaların günlük yaşam kalitesini ciddi biçimde düşüren, bazen aylarca hatta yıllarca devam edebilen dalgalı bir seyir izler. Kimi dönemlerde şikayetler hafifleyip yara kapanır gibi olsa da içerideki ölü kemik odağı varlığını koruduğu sürece tablo yeniden alevlenme eğilimi gösterir. Özellikle daha önce kırık ameliyatı geçirmiş, trafik kazası yaşamış veya diyabetik ayak yarası bulunan kişilerde bazı işaretler oldukça uyarıcıdır.

Kronik kemik enfeksiyonu bulunan bireylerde osteomiyelit cerrahisi gereksinimine işaret edebilen başlıca belirtiler şunlardır:

• Uzun süre kapanmayan derin yaralar
• Cilt yüzeyine açılan akıntı kanalları
• Yara ağzından gelen iltihaplı sıvı
• Kemik derinliğinde hissedilen zonklayıcı ağrı
• Enfeksiyon bölgesinde tekrarlayan şişlik
• Yara çevresinde kızarıklık ve ısı artışı
• İlgili uzuvda hareket kısıtlılığı
• Dönemsel ateş ve halsizlik atakları

Halk arasında fistül olarak da bilinen cilde açılan ince tüneller, kemik içindeki iltihabın dışarıya akma yoludur. Bu kanallardan zaman zaman küçük ölü kemik kırıntılarının gelmesi, içeride cerrahi olarak temizlenmesi gereken bir odak bulunduğunun en somut göstergeleri arasında yer alır.

Hastalığın evrelerine göre osteomiyelit cerrahisi nasıl planlanır?

Her hastanın kemik iltihabı aynı genişlikte ve aynı ciddiyette değildir. Tedavi sürecinin doğru kurgulanabilmesi için hem enfeksiyonun kemikte ne kadarlık bir alanı etkilediği hem de hastanın genel sağlık durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir. Tıbbi değerlendirmede Cierny-Mader sınıflaması olarak bilinen sistem, yol haritasını belirlemede önemli bir rehberlik sunar.

Anatomik yayılım derecesine göre osteomiyelit cerrahisi planlamasında dikkate alınan dört temel evre şunlardır:

• Kemik iliği ile sınırlı birinci evre
• Kemiğin dış yüzeyini tutan ikinci evre
• Kemik bütünlüğünü bozmayan lokal üçüncü evre
• Kemiğin taşıyıcı gücünü bozan dördüncü evre

Birinci evrede sorun kemiğin iç kanalındadır ve kemikta açılan küçük bir pencereden kanal içinin temizlenmesi yeterli olabilir. İkinci evrede genellikle uzun süreli açık bir yaranın altında kalan kemik yüzeyi etkilenmiştir; burada yüzeysel kazıma ve üzerine sağlıklı bir doku örtülmesi hedeflenir. Üçüncü evrede kemiğin tam kat bir bölümü ölmüştür ancak kemik hala hastanın ağırlığını taşıyabilir durumdadır. Dördüncü ve en ileri evrede ise enfeksiyon kemiğin boydan boya bir bölümünü yıkmış, kırık benzeri bir dengesizlik yaratmıştır. Bu ileri tabloda hem kemiğin yeniden sabitlenmesi hem de plastik cerrahi yöntemleriyle kapsamlı doku nakilleri yapılması gündeme gelir.

Plastik ve rekonstrüktif yaklaşımın osteomiyelit cerrahisi sürecindeki rolü nedir?

Geçmiş dönemlerde kemik iltihapları yalnızca kemiği ilgilendiren bir sorun gibi düşünülüp sadece ölü kemiğin kazınmasıyla tedavi edilmeye çalışılırdı. Ancak zamanla görüldü ki kemik ne kadar iyi temizlenirse temizlensin, üzerindeki deri ve kas dokusu gergin, sertleşmiş ve kanlanması bozuk bir halde bırakılırsa yara kısa sürede tekrar açılmaktadır. Çünkü kronik iltihap, kemiğin etrafındaki yumuşak dokuları da yakıp yıkarak sert bir yara dokusuna dönüştürür.

Plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi yaklaşımı, kemiğin iyileşebilmesi için etrafında onu besleyen, koruyan ve sıcak tutan sağlıklı bir yumuşak doku örtüsünün bulunması gerektiği gerçeğine dayanır. Temizlenen kemik yatağının üzerine kan dolaşımı güçlü kas veya deri flepleri taşındığında, o bölgeye adeta yeni bir damar otoyolu bağlanmış olur. Bu yeni damarlar sayesinde hem dokuların oksijenlenmesi artar hem de bağışıklık hücreleri ile antibiyotikler ameliyat sahasına rahatça ulaşır. Böylece ekstremite koruyucu cerrahi olarak adlandırılan uzuv kurtarma süreci çok daha güçlü bir temele oturur.

Osteomiyelit cerrahisi sırasında ölü kemik ve dokuların temizlenmesi nasıl yapılır?

Cerrahi tedavinin ilk ve en temel basamağı, debridman ve sekestrektomi adı verilen kapsamlı temizlik işlemidir. Bu aşama, çürümüş bir meyvenin sağlam kısmına ulaşana kadar temizlenmesine veya iyi huylu olmayan bir dokunun temiz sınırlarla çıkarılmasına benzetilebilir. Enfeksiyonun yeniden alevlenmesini önlemek adına, canlılığını kaybetmiş dokuların sahadan titizlikle uzaklaştırılması büyük önem taşır.

Temizlik aşamasında osteomiyelit cerrahisi sırasında ameliyat sahasından uzaklaştırılan başlıca yapılar şunlardır:

• Kanlanması durmuş ölü kemik segmentleri
• Enfekte olmuş yumuşak doku kalıntıları
• Cilde uzanan kronik fistül tünelleri
• Biyofilm barındıran eski platin ve vidalar
• Kemik iliği içindeki iltihabi dokular
• Sertleşmiş ve damarsız skar alanları

Kemik dokusu temizlenirken cerrahın aradığı en önemli objektif kriter, tıp dilinde kırmızı biber belirtisi olarak adlandırılan noktasal kanamalardır. Cansız kemik sarımsı, mat ve tebeşir gibi kuru bir görünüme sahiptir; kesildiğinde kanamaz. Temizlik işlemi, kemiğin yüzeyinde tıpkı serpilmiş kırmızı biber taneleri gibi canlı, taze kanama noktaları görülene kadar sürdürülür. Ayrıca kemik kenarları kase şeklinde yumuşatılarak keskin çıkıntılar giderilir ve geride sıvı birikecek kuytu köşeler bırakılmamaya özen gösterilir.

Enfeksiyon kaynağını bulmak için osteomiyelit cerrahisi esnasında nasıl bir biyopsi yöntemi izlenir?

Kemik iltihabının cerrahi temizliği kadar, içerideki hastalığa hangi mikroorganizmanın yol açtığını doğru tespit etmek de tedavinin gidişatını doğrudan etkiler. Hastaların poliklinik şartlarında açık yaralarından veya akıntı ağızlarından pamuklu çubukla alınan yüzeysel sürüntü kültürleri çoğu zaman yanıltıcı sonuçlar verir. Çünkü cilt yüzeyinde normalde de yaşayan bakteriler bu sürüntüye karışır ve kemik derinliğinde asıl yıkımı yapan bakteriyi maskeleyebilir.

Bu nedenle doğru mikrobiyolojik tanı, doğrudan osteomiyelit cerrahisi sırasında, ameliyathanenin steril koşullarında alınan derin doku ve kemik biyopsilerine dayandırılır. Cerrahi işlem esnasında fistül kanallarından, çıkarılan ölü kemik parçalarından ve derin kavite tabanından birden fazla doku örneği alınır. Alınan bu örnekler hem mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilerek kültür ve antibiyotik duyarlılık testleri yapılır hem de patoloji bölümünde incelenir. Böylece ameliyat sonrasında hastaya rastgele ilaçlar yerine, doğrudan o kemikte üreyen bakteriyi hedef alan, nokta atışı antibiyotik tedavisi düzenlenebilir.

Kemikte oluşan ölü boşlukları kapatmak için osteomiyelit cerrahisi kapsamında neler yapılır?

Kapsamlı bir kemik ve yumuşak doku temizliği tamamlandığında, ameliyat bölgesinde doğal olarak geniş bir oyuk ve doku eksikliği ortaya çıkar. Tıpta ölü boşluk olarak adlandırılan bu alanlar, kemik cerrahisinin en dikkat edilmesi gereken noktalarından biridir. Yumuşak dokularda bir kist çıkarıldığında çevre dokular esneyerek birbirine yaklaşabilir; ancak kemik sert bir yapı olduğu için içindeki oyuk kendi kendine kapanamaz.

Ameliyat sonrasında kalan bu oyukları doldurmak amacıyla osteomiyelit cerrahisi kapsamında başvurulan başlıca yöntemler şunlardır:

• Yakın çevreden çevrilen lokal kas flepleri
• Mikrocerrahi ile taşınan serbest doku nakilleri
• Antibiyotik emdirilmiş kemik çimentosu blokları
• Karın içinden alınan omentum dokusu transferi
• Kas ve deriyi birlikte içeren kombine flepler

Eğer bu sert duvarlı boşluklar kendi haline bırakılırsa, içerisi kısa sürede kan ve doku sıvısıyla dolar. Kan dolaşımının olmadığı bu durgun sıvı birikintisi, geride kalabilecek az sayıdaki bakteri için bile uygun bir üreme ortamına dönüşebilir. Plastik cerrahi uzmanları tarafından bu boşlukların canlı, kanlanan dokularla doldurulması, hem sıvı birikimini fiziksel olarak engeller hem de kemik duvarlarının içten dışa doğru yeniden beslenmesine olanak tanır.

Kas ve yumuşak doku nakilleri osteomiyelit cerrahisi başarısını nasıl etkiler?

Yumuşak doku onarımında temel amaç açıkta kalan kemiğin üzerini sadece mekanik bir örtüyle kapatmak değil o bölgeye kalıcı ve zengin bir kan dolaşımı kazandırmaktır. Halk arasında deri yaması olarak bilinen ince deri greftleri, kendi damar sistemine sahip olmadıkları için beslenmelerini yerleştirildikleri tabandan sağlarlar. Oysa kronik iltihap geçirmiş, kazınmış bir kemik yüzeyi veya sertleşmiş bir yara tabanı ince bir deri yamasını besleyecek güce sahip değildir; bu nedenle basit yamalar kemik üzerinde genellikle tutunamaz.

Bunun yerine plastik cerrahide flep adı verilen, kendi atardamarı ve toplardamarıyla birlikte taşınan kalın doku blokları kullanılır. Özellikle kas dokusu ve zengin damar ağlarına sahip fasiyokutan flepler, yoğun kılcal damar yapıları sayesinde enfeksiyon yatağında biyolojik bir dönüşüm başlatır. Kas flepleri kemikteki girintili çıkıntılı boşluklara yumuşakça uyum sağlayarak açık alanları doldurur. Taşınan bu taze doku sayesinde bölgedeki oksijen seviyesi yükselir, savunma hücrelerinin göçü hızlanır ve yaranın dış darbelere karşı dayanıklı bir koruma kazanması desteklenir.

Bacak ve ayak bölgesindeki zorlu yaralarda osteomiyelit cerrahisi nasıl uygulanır?

İnsan vücudunda kronik kemik iltihaplarının en sık görüldüğü ve onarımının en fazla özen gerektirdiği bölge alt bacak, ayak bileği ve ayaktır. Kaval kemiğinin ön yüzüne elimizle dokunduğumuzda kemiği hemen derinin altında hissederiz; çünkü bu bölgede kemiği koruyan kalın bir kas tabakası bulunmaz. Trafik kazaları, düşmeler veya iş kazaları sonrasında kaval kemiği kolayca açığa çıkabilir ve enfekte olabilir.

Alt bacak ve ayak bölgesindeki doku kayıplarında osteomiyelit cerrahisi kapsamında değerlendirilen başlıca onarım seçenekleri şunlardır:

• Diz altı üst bölge yaralarında gastroknemius kas flebi
• Bacak orta kısım tutulumlarında soleus kas flebi
• Bacak derisinden çevrilen perforatör flepler
• Ayak bileği çevresinde serbest mikrovasküler flepler
• Ayak tabanı yaralarında basınca dayanıklı doku nakilleri

Bacağın dize yakın üst üçte birlik bölümünde oluşan kemik boşluklarında, baldırın arkasındaki güçlü gastroknemius kasının bir kısmı damarları korunarak öne doğru çevrilir ve kemiğin üzerine örtülür. Orta üçte birlik bölümde ise daha derinde yer alan soleus kası benzer şekilde kullanılır. Ancak bacağın ayak bileğine yakın alt üçte birlik kısmı ile ayak bölgesinde çevreden döndürülebilecek yeterli kas hacmi yoktur ve deri oldukça gergindir. Bu seviyelerdeki yaralarda vücudun başka bir bölgesinden mikrocerrahi ile doku taşınması öncelikli yaklaşım haline gelir.

Mikrocerrahi serbest doku transferleri osteomiyelit cerrahisi içinde nasıl bir yer tutar?

Yaranın bulunduğu bölgedeki çevre dokuların önceki ameliyatlar, kazalar veya uzun süreli iltihap nedeniyle yıpranmış olduğu durumlarda ya da ayak bileği gibi doku fakiri alanlarda mikrocerrahi yöntemler devreye girer. Serbest doku transferi, vücudun sağlam ve yedeklenebilir bir bölgesinden alınan deri, kas veya kemik dokusunun, kendisini besleyen ana damarlarıyla birlikte çıkarılıp yara bölgesine nakledilmesi işlemidir.

Geniş kapsamlı doku kayıplarında osteomiyelit cerrahisi için sıkça tercih edilen serbest flep seçenekleri şunlardır:

• Uyluk dış yanından alınan anterolateral uyluk flebi
• Sırt bölgesinden hazırlanan latissimus dorsi kas flebi
• Karın ön duvarından alınan rektus abdominis flebi
• Uyluk iç kısmından alınan grasilis kas flebi
• Damarlı fibula kemik ve yumuşak doku flebi

Ameliyat sırasında özel büyütmeli mikroskoplar kullanılarak, nakledilen dokunun bir-iki milimetre çapındaki incecik damarları, bacak veya koldaki sağlam damarlara saç telinden daha ince dikişlerle uç uca veya yan yana bağlanır. Kan akışı sağlandığı andan itibaren bu yeni doku, yıllardır oksijensiz kalmış ve sertleşmiş yara yatağını canlandırmaya başlar. Sırt veya uyluk gibi geniş alanlardan doku alınabilmesi, ne kadar büyük olursa olsun yaranın gerginlik oluşmadan kapatılmasına büyük katkı sağlar.

Göğüs kafesi ve sırt bölgesi enfeksiyonlarında osteomiyelit cerrahisi nasıl gerçekleştirilir?

Kemik iltihapları sadece kol ve bacaklarda değil gövde kemiklerinde ve özellikle göğüs kemiğinde de görülebilir. Açık kalp ameliyatları sırasında göğüs kemiği ortadan kesilerek açılır ve işlem sonunda çelik tellerle tekrar birleştirilir. Özellikle şeker hastalığı, obezite, kronik akciğer rahatsızlığı bulunan veya meme iç atardamarları kalp damar değişimi için kullanılmış olan bazı hastalarda, göğüs kemiğinde iyileşme sorunları ve derin osteomiyelit gelişebilir.

Göğüs kemiğinin hemen altında kalp ve ana damarlar yer aldığı için bu bölgedeki enfeksiyonlar oldukça hassas bir yaklaşım gerektirir. Enfekte olmuş teller ve canlılığını yitirmiş göğüs kemiği bölümleri temizlendikten sonra, ortada kalan boşluğu kapatmak için plastik cerrahi devreye girer. Çoğu zaman göğüs ön duvarındaki pektoralis majör kasları serbestleştirilerek orta hatta doğru kaydırılır ve kemik boşluğu bu güçlü kaslarla örtülür. Boşluğun çok derin olduğu ve göğüs kafesi içine uzandığı durumlarda ise karın içinden omentum majus adı verilen, damar ve lenf ağı bakımından son derece zengin olan doku yukarıya taşınarak derin oyukların doldurulması sağlanır.

Büyük kemik kayıplarında osteomiyelit cerrahisi ile yeniden kemik onarımı nasıl sağlanır?

İleri evre kemik enfeksiyonlarında, hastalıklı ve ölü kemik kısımları temizlendiğinde bazen kemiğin orta bölümünde beş santimetreyi aşan, kemiği iki ayrı parçaya bölen tam kat boşluklar oluşabilir. Böyle bir durumda bacak veya kol bütünlüğünü kaybeder ve yük taşıyamaz hale gelir. Bu denli geniş kemik kayıplarının biyolojik olarak onarılmasında, plastik cerrahi ve ortopedi disiplinlerinin uyum içinde yürüttüğü Masquelet tekniği olarak bilinen indüklenmiş membran yöntemi önemli bir seçenek sunar.

İki aşamalı olarak gerçekleştirilen bu yöntemde osteomiyelit cerrahisi sürecinin temel adımları şunlardır:

• Ölü kemik bölümünün canlı sınırlara kadar çıkarılması
• Boşluğa antibiyotikli çimento bloğunun yerleştirilmesi
• Kemiğin eksternal fiksatör ile sabitlenmesi
• Yaranın sağlıklı kas veya deri flebiyle örtülmesi
• Oluşan biyolojik zarın içine kemik grefti konulması

İlk ameliyatta kemik boşluğuna yerleştirilen antibiyotikli çimento bloğu, hem boşluğu korur hem de yüksek dozda lokal antibiyotik salgılar. Üzeri plastik cerrahi yöntemleriyle sağlıklı bir fleple kapatıldıktan sonra yaklaşık altı ila sekiz hafta beklenir. Bu sürede vücut, çimento bloğunun etrafında damarlanması çok zengin, büyüme faktörleri salgılayan biyolojik bir zar oluşturur. İkinci ameliyatta bu zar dikkatlice açılır, içindeki çimento çıkarılır ve oluşan bu canlı kese hastanın kendi kalça kemiğinden alınan süngerimsi kemik greftleriyle doldurulur. Zar, içindeki kemik parçacıklarını koruyup besleyerek yeni ve sağlam bir kemik oluşmasına zemin hazırlar.

Damarlı fibula kemiği nakli osteomiyelit cerrahisi sürecinde hangi avantajları sunar?

Kemikteki kaybın sekiz santimetreden daha uzun olduğu çok geniş defektlerde veya çevredeki dokuların kanlanmasının ileri derecede bozuk olduğu durumlarda, damarsız kemik greftlerinin erime riski artar. Bu gibi zorlu tablolarda plastik ve rekonstrüktif cerrahinin en ileri mikrocerrahi uygulamalarından biri olan serbest vaskülarize fibula transferi ön plana çıkar.

Alt bacakta kaval kemiğinin yanında bulunan ince kemik olan fibula, vücut ağırlığının yalnızca küçük bir kısmını taşır. Diz ve ayak bileği eklemlerini destekleyen uç kısımları yerinde bırakılmak şartıyla, bu kemiğin orta bölümü kendisini besleyen atardamar ve toplardamarlarla birlikte güvenle alınabilir. Mikrocerrahi yöntemle kol veya bacaktaki büyük kemik boşluğuna nakledilen ve damarları dikilen fibula kemiği, kan dolaşımı hiç kesilmediği için canlılığını korur.

Canlı bir kemik nakledildiği için, sıradan kemik yamalarının aksine beslenmek için etrafındaki dokulara muhtaç değildir; aksine kendisi çevreye kan taşır. Enfeksiyon geçmişi olan zorlu yataklarda dahi normal bir kırık iyileşmesi gibi kaynama gösterir. Daha da dikkat çekici olanı, hasta iyileşip ayağa kalktıkça ve kemiğin üzerine yük bindikçe, bu ince kemik zamanla kalınlaşarak ana kaval kemiğinin çapına ve gücüne yaklaşabilir.

Vakumlu yara kapama ve antibiyotikli boncuklar osteomiyelit cerrahisi sürecini nasıl destekler?

Ağır enfeksiyonlu ve yoğun akıntılı yaralarda, ölü dokuların temizlendiği ilk ameliyat seansında yarayı hemen kalıcı olarak kapatmak her zaman uygun olmayabilir. Yara yatağının tamamen temizlendiğinden emin olmak, ödemi çözmek ve dokuyu yapılacak olan flep ameliyatına hazırlamak için köprü tedavisi olarak adlandırılan yardımcı yöntemlerden yararlanılır.

Temizlik işlemi ile kalıcı doku onarımı arasındaki geçiş döneminde osteomiyelit cerrahisi başarısını destekleyen yardımcı uygulamalar şunlardır:

• Negatif basınçlı vakumlu yara kapama sistemleri
• Antibiyotik yüklü kemik çimentosu boncukları
• Doku ödemini azaltan kontrollü negatif basınç
• Kılcal damar gelişimini uyaran sünger pansumanlar
• Yan etkiyi azaltan yüksek doz lokal ilaç salımı

Vakumlu yara tedavisi, yara üzerine yerleştirilen özel bir sünger ve hava sızdırmaz şeffaf bir örtü aracılığıyla yaraya sürekli veya aralıklı negatif basınç uygular. Bu vakum etkisi, yara içindeki iltihaplı sıvıları ve doku ödemini dışarı çekerken, hücreleri uyararak kırmızı, parlak ve sağlıklı granülasyon dokusunun hızla gelişmesini sağlar. Öte yandan vankomisin veya gentamisin gibi antibiyotiklerle hazırlanan tespih şeklindeki çimento boncukları kemik boşluğuna bırakılarak, böbrekleri ve karaciğeri yormadan doğrudan enfeksiyon odağında yüksek düzeyde koruma elde edilmesine yardımcı olur.

Uzun süreli akıntılarda kanserleşmeyi önlemek ve uzvu korumak adına osteomiyelit cerrahisi neden önemlidir?

Kronik kemik iltihabının tedavisinin ertelenmemesi, yalnızca ağrıyı ve akıntıyı durdurmak için değil uzun vadede gelişebilecek ciddi risklerin önüne geçmek için de büyük önem taşır. Yıllar boyunca kapanmayan, sürekli iltihap akıtan ve tahriş olan kronik fistül ağızlarında, ortalama on beş ila otuz yıllık bir sürecin sonunda hücre yapısının bozulduğu görülebilir. Marjolin ülseri olarak adlandırılan bu durum kronik yara zemininde gelişen ve genellikle yassı hücreli karsinom şeklinde seyreden bir cilt kanseri türüdür. Bu risk nedeniyle plastik cerrahi operasyonlarında tüm fistül kanalları genişçe çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilerek onkolojik güvenlik gözetilir.

Uzvun korunması ve uzun dönemli sağlıklı iyileşme için osteomiyelit cerrahisi yönetiminde birlikte hareket eden uzmanlık alanları ve temel süreçler şunlardır:

• Plastik rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanlığı
• Ortopedi ve travmatoloji kliniği koordinasyonu
• Enfeksiyon hastalıkları ve mikrobiyoloji takibi
• Çıkarılan fistül dokularının patolojik incelenmesi
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamaları
• Kan şekeri ve damar sağlığının düzenlenmesi

Damar ve sinir bütünlüğünün kurtarılamayacak derecede harap olduğu veya hayatı tehdit eden kontrolsüz enfeksiyon tablolarında amputasyon zorunlu bir seçenek olarak gündeme gelebilse de günümüzde multidisipliner çalışma ve modern mikrocerrahi doku nakilleri sayesinde pek çok ileri evre olguda uzuvlar korunabilmektedir. Ölü kemiğin titizlikle temizlenmesi ve plastik cerrahi yöntemleriyle kanlanması güçlü dokuların bölgeye taşınması, hastaların kronik yaralarından kurtularak yeniden kendi ayakları üzerinde yürüyebilmelerine ve aktif yaşamlarına dönmelerine güçlü bir olanak tanır.

Sıkça sorulan sorular