El ve Kolda Sinir Hastalıkları ve Sıkışmaları: Belirtileri ve Tedavisi

Sinir hastalıkları ve sıkışmaları, sinir sisteminin yapısal ya da fonksiyonel bozuklukları sonucu ortaya çıkan rahatsızlıkları ifade eder. Genellikle kas güçsüzlüğü, uyuşma, karıncalanma ve ağrı gibi belirtilerle kendini gösterir. Tedavi süreci altta yatan nedene göre değişir.

Sinir sıkışmaları neden olur, sorusu sıklıkla tekrarlayan hareketler, travmalar veya dar anatomik geçitler nedeniyle sinirin basıya uğramasını açıklar. Karpal tünel sendromu ve siyatik gibi durumlar bu gruba girer. Erken tanı, kalıcı hasarı önlemek açısından kritik önemdedir.

Periferik nöropati gibi yaygın sinir hastalıkları, sinirlerin yapısal bozulması sonucu iletim fonksiyonlarını yitirerek duyusal veya motor kayıplara yol açar. Diyabet, enfeksiyonlar ve toksin maruziyeti başlıca nedenler arasındadır. Tedavide altta yatan sebebin kontrolü esastır.

Sinir sistemi hastalıklarında tanı yöntemleri arasında elektromiyografi (EMG), sinir iletim çalışmaları ve MR görüntüleme gibi teknikler yer alır. Bu testler sinirin yapısını ve işlevini değerlendirerek kesin tanının konulmasına yardımcı olur. Erken tanı ve multidisipliner yaklaşım önemlidir.

Vücudumuzdaki Sinir Sistemi Nasıl Çalışır ve Sinir Sıkışması Neden Olur?

Vücudumuzdaki periferik sinirlerin yapısını daha iyi anlamak için onları kalın bir elektrik kablosuna benzetmek oldukça faydalıdır. Bu kalın kablonun en dışında, onu dış etkenlerden koruyan çok dayanıklı bir kılıf bulunur. Bu kılıfın hemen altında ise yalıtkan malzemelerle sarılmış daha küçük ve ince tel demetleri yer alır. Sinirler de tamamen canlı dokular oldukları için sürekli olarak oksijene ve besine ihtiyaç duyarlar. Bu hayati beslenme işlemi, sinirin kendi dış kılıfının hemen içinde yer alan mikroskobik düzeydeki kılcal damarlar sayesinde gerçekleşir. Beyinden çıkarak el ve ayak parmak uçlarımıza kadar uzanan bu uzun yolculuklarında sinirler; kemiklerin, kasların ve kalın bağ dokularının oluşturduğu çok dar tünellerden geçmek zorunda kalırlar.

Sürekli tekrarlanan hareketler, ani darbeler, yapısal farklılıklar veya vücuttaki sıvı tutulumu (ödem) gibi nedenlerle bu dar tüneller daha da daraldığında, içerisinden geçen sinir mekanik bir baskı altında kalır. Bu baskı, öncelikle siniri besleyen kılcal damarların ezilmesine ve kan akışının bozulmasına neden olur. Kan akışı azaldığında sinir oksijensiz kalır ve tepki olarak şişmeye, yani ödem yapmaya başlar. İçinde bulunduğu tünel zaten dar olduğu için, şişen sinir kendi kendini daha da fazla sıkıştırmaya ve boğmaya başlar. Eğer bu kısır döngü zamanında kırılamazsa, sinir hücreleri yavaş yavaş fonksiyonunu yitirir ve kalıcı hasarlar ortaya çıkar.

Sinir Sıkışması Dereceleri ve Hasar Aşamaları Nelerdir?

Sinir sıkışmaları, maruz kalınan baskının şiddetine ve süresine bağlı olarak vücutta farklı şekillerde reaksiyon gösterir. Bu reaksiyonları ve hasarın boyutunu anlamak, uygulanacak olan doğru tedavinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır. Hasar süreci genellikle en hafif evreden başlayarak, müdahale edilmediği takdirde çok daha ciddi sonuçlara doğru ilerler.

En hafif evrede, sinirin hem içindeki iletken teller hem de dışındaki koruyucu kılıf tamamen sağlamdır. Sadece bölgesel kan akışında geçici bir yavaşlama olmuştur. Bu durum günlük hayatta kolumuzun veya bacağımızın üzerine ters bir şekilde yattığımızda hissettiğimiz geçici uyuşma ve karıncalanma hissine benzer. Baskı ortadan kalktığı anda sinir çok hızlı bir şekilde eski sağlıklı haline döner. Daha ileri bir aşamada ise, dış koruyucu kılıf sağlam kalmasına rağmen içerideki iletişimi sağlayan lifler kopar veya ağır hasar görür. Bu durumda sinirin kendi kendini iyileştirme potansiyeli hala vardır çünkü koruyucu kılıf bir tünel gibi yolu açık tutmaktadır. Vücut, hasarlı bölgeyi temizler ve sinir lifi ayda yaklaşık birkaç santimetre hızla yeniden büyüyerek hedefine ulaşmaya çalışır. En ağır ve geri dönüşü en zor olan aşamada ise, hem içerideki sinir lifleri hem de dışarıdaki koruyucu kılıf tamamen kopmuş, ezilmiş veya yoğun bir yara dokusu ile bütünlüğünü kaybetmiştir. Bu noktada sinirin kendiliğinden iyileşme şansı sıfırdır ve kesinlikle uzman bir cerrahi müdahale gerektirir.

Tıp dilinde sinir hasarının aşamaları şunlardır:

• Nörapraksi
• Aksonotmezis
• Nörotmezis

Karpal Tünel Sendromu Nedir ve Hayatımızı Nasıl Etkiler?

Ellerimiz ve kollarımız, insan evriminin en büyük mucizelerinden biri olan ince motor becerilerini sergilediğimiz organlarımızdır. Gömlek iliklemekten piyano çalmaya, ağır bir eşya taşımaktan yazı yazmaya kadar her hareketi onlar sayesinde yaparız. Ancak bu yoğun kullanım, el bölgesini sinir sıkışmalarına karşı oldukça savunmasız hale getirir. Toplumda en sık karşılaşılan tuzak nöropati olan Karpal Tünel Sendromu, el bileğinin hemen iç kısmında yer alan çok dar bir tünelde meydana gelir.

Bu tünelin zeminini ve yan duvarlarını küçük el bileği kemikleri oluştururken, çatısını kalın ve esnemeyen bir bağ dokusu kapatır. Bu daracık alandan parmaklarımızı bükmemizi sağlayan dokuz adet tendon ve ele his veren en önemli sinir olan median sinir geçer. Çeşitli nedenlerle bu tünelin içindeki basınç arttığında, en yumuşak yapı olan sinir ezilmeye başlar. Kişiler başlangıçta sadece başparmak, işaret parmağı ve orta parmakta uyuşukluk veya iğnelenme hissederler. Ancak zamanla bu durum geceleri insanı uykusundan uyandıran, elleri sallama ihtiyacı hissettiren şiddetli ağrılara dönüşür. Ellerden eşyalar düşmeye başlar ve ileri vakalarda başparmağın tabanındaki etli kısımda gözle görülür bir çökme, yani kas erimesi meydana gelir.

Karpal tünel sendromunu tetikleyen başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Diyabet
• Hamilelik
• Romatoid artrit
• Obezite
• Tekrarlayan bilek hareketleri

Karpal Tünel Sendromu Tedavisinde Hangi Cerrahi Yöntemler Kullanılır?

Hastalığın tedavisinde öncelikle bileklik (atel) kullanımı veya ödem azaltıcı ilaçlar gibi yöntemler denenir. Ancak uyuşmaların kalıcı hale geldiği, kas erimesinin başladığı ve gece uykularının bölündüğü durumlarda cerrahi dekompresyon işlemi kaçınılmazdır. Bu müdahalenin temel amacı, sinirin üzerindeki kalın bağ dokusunu keserek tüneli genişletmek ve sinire rahat bir nefes aldırmaktır.

Cerrahi işlem temel olarak iki farklı yaklaşımla gerçekleştirilir. Açık cerrahi dekompresyon yönteminde, avuç içinin alt kısmından el bileğine doğru küçük bir kesi yapılır. Cerrah, sinirin üzerindeki çatı görevi gören bağı doğrudan gözleriyle görerek tamamen serbestleştirir. Bu klasik yöntem bölgede bir kist veya anatomik farklılık şüphesi varsa oldukça güvenlidir. Diğer bir yaklaşım olan endoskopik yöntemde ise, çok daha küçük bir kesiden içeriye minyatür bir kamera sistemi ilerletilir. Kamera eşliğinde sadece içerideki sıkıştıran bağ kesilir ve cilt bütünlüğü büyük ölçüde korunur. Bu sayede hastalar günlük yaşamlarına ve işlerine çok daha hızlı bir şekilde geri dönebilirler.

Uygulanan başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:

• Açık dekompresyon
• Endoskopik dekompresyon

Kubital Tünel Sendromu Nedir ve Dirsekte Sinir Sıkışması Neden Olur?

Üst ekstremitede karpal tünel sendromundan sonra en sık görülen ikinci sinir sıkışması tablosu, dirsek bölgesinde meydana gelen Kubital Tünel Sendromu’dur. Boyundan çıkarak kol boyunca uzanan ve elin serçe parmağı tarafına hem his hem de hareket sağlayan ulnar sinir, dirseğin hemen iç kısmında cilde çok yakın kemiksi bir oluktan geçer. Dirseğimizi bir yere çarptığımızda aniden parmaklarımıza kadar yayılan o elektriklenme veya çarpılma hissi, bu sinirin yüzeye çok yakın olmasından kaynaklanır.

Dirsek eklemi her büküldüğünde, bu dar oluktan geçen ulnar sinir kemiğe sürtünür ve gerilir. Uzun süre telefonla konuşmak, dirsekleri masaya dayayarak çalışmak veya geceleri kolları kıvırıp göğse çekerek uyumak gibi alışkanlıklar, bu sinir üzerindeki mekanik baskıyı saatlerce artırır. Bu sürekli sürtünme ve gerilme, zamanla sinirin kan dolaşımını bozar. Hastalar yüzük ve serçe parmaklarında inatçı uyuşmalar yaşarlar. Hastalık ilerledikçe elin içindeki o ince ayar yapan küçük kaslar güçsüzleşir. İnsanlar anahtarı kilide sokmakta veya bir kavanoz kapağını açmakta zorlanır. En ileri aşamalarda ise parmakların geriye doğru kasılıp kaldığı, “pençe el” görünümü adı verilen ciddi bir şekil bozukluğu ortaya çıkar.

Hastalığın en belirgin belirtileri şunlardır:

• Karıncalanma
• Uyuşma
• Güçsüzlük
• Sakarlık
• Şekil bozukluğu

Kubital Tünel Sendromu İçin Hangi Cerrahi Çözümler Uygulanır?

Dirsekteki bu sinir sıkışmasını tedavi etmek için plastik cerrahlar hastanın anatomik yapısına, mesleğine ve sinirin hasar durumuna göre çeşitli cerrahi stratejiler uygularlar. Temel mantık, sinirin gerginliğini almak ve kemik yüzeyine sürtünmesini engellemektir.

En yaygın kullanılan yöntem sinirin mevcut yerinden çıkarılarak dirseğin ön kısmına taşınmasıdır. Bu işleme sinir transpozisyonu adı verilir. Sinir daha rahat ve güvenli olan dirsek ön yüzüne alındığında, kişi kolunu ne kadar bükerse büksün sinir artık gerilmez. Taşınan sinir cilt altına, kasların içine veya doğrudan kas dokusunun altına gizlenerek korunur. Bir diğer yaklaşım ise sinirin yerini değiştirmeden, sadece üzerinden geçtiği ve sürtünmeye neden olan kemik çıkıntısının tıraşlanmasıdır. Çok daha hafif vakalarda ise, sadece sinirin üzerini örten dar bağların kesildiği ve sinirin kendi doğal yatağında bırakıldığı daha minimal müdahaleler tercih edilebilir.

Dirsekteki bu sorun için uygulanan cerrahi teknikler şunlardır:

• Sinir transpozisyonu
• Medial epikondilektomi
• İn situ dekompresyon

Radial Tünel Sendromu Nedir ve Tenisçi Dirseği ile Nasıl Karıştırılır?

Kolumuzun dış kısmından ilerleyen radial sinir, dirsek seviyesine geldiğinde iki ayrı dala ayrılır. Biri sadece hissetmeyi sağlarken, diğeri el bileğini ve parmakları geriye doğru kaldırmamızı sağlayan kasları çalıştıran motor daldır. Bu motor dal, ön kolun üst kısımlarında çeşitli kas ve fasya kemerlerinin altından geçer. Bu bölgedeki kemerlerden en bilineni olan Frohse arkı bölgesinde meydana gelen daralmalar, Radial Tünel Sendromu adı verilen tabloyu yaratır.

Bu hastalığın teşhisi oldukça zorlu bir süreçtir çünkü hastaların şikayetleri halk arasında çok bilinen tenisçi dirseği rahatsızlığı ile neredeyse birebir aynıdır. Dirseğin dış kısmında, ön kola doğru yayılan inatçı ve derin bir ağrı vardır. Diğer sinir sıkışmalarında görülen tipik parmak uyuşmaları bu hastalıkta genellikle görülmez. Üstelik sinirlerin elektriksel hızını ölçen standart testler bile çoğu zaman normal çıkar. Bu nedenle bu hastalığın teşhisi tamamen tecrübeli bir uzmanın yapacağı detaylı elle muayeneye ve belirli hareketleri yaptırarak ağrıyı tetikleme prensibine dayanır. Cerrahi müdahalede ise ön kola yapılan bir kesi ile sinirin etrafındaki tüm sıkıştırıcı bantlar ve kas zarları dikkatlice serbest bırakılarak sinirin rahatlaması sağlanır.

Tanı sürecini zorlaştıran faktörler şunlardır:

• Belirgin uyuşma olmaması
• Testlerin normal çıkması
• Ağrının taklitçi olması

Bacak ve Ayak Bölgesindeki Sinir Sıkışması Hastalıkları Nelerdir?

Sinir sıkışmaları sadece ellerde ve kollarda değil vücudun yükünü taşıyan bacak ve ayak bölgelerinde de ciddi fonksiyon kayıplarına yol açabilir. Bacak anatomisinde de tıpkı kollarda olduğu gibi sinirlerin çok yüzeye yaklaştığı ve kemik köşelerini döndüğü dar geçitler mevcuttur.

Dizin hemen altında, bacağın dış kısmındaki bir kemik başının etrafından dönen peroneal sinir çok savunmasız bir konumdadır. Çok sık bacak bacak üstüne atmak, sıkı çizmeler giymek veya alçı uygulamaları bu siniri kolayca sıkıştırabilir. Bu sinir ayağı yukarı kaldıran kaslara komut verdiği için, hasar gördüğünde kişi yürürken ayağını yerden kesemez ve ayak ucu yere takılır. Tıp dilinde düşük ayak adı verilen bu durum acil müdahale gerektirir. Bir diğer sık karşılaşılan sorun ise ayak bileğinin iç kısmındaki tünelde meydana gelen tarsal tünel sendromudur. Bu tünelden geçen sinir dar ayakkabılar, düz tabanlık veya burkulmalar nedeniyle ezildiğinde, hastalar ayak tabanlarında yanma, elektrik çarpması veya sürekli bir iğne batması hissiyle mücadele etmek zorunda kalırlar.

Alt bacak ve ayakta sık görülen hastalıklar şunlardır:

• Peroneal sinir sıkışması
• Tarsal tünel sendromu
• Düşük ayak deformitesi