Mikrocerrahi Nedir? Hangi Hastalıklarda ve Nasıl Uygulanır?

Mikrocerrahi işlemler, çıplak gözle görülmesi zor olan damar, sinir ve lenfatik yapıların yüksek büyütme altında onarılmasını sağlayan ileri düzey cerrahi tekniklerdir. Özellikle el cerrahisinde sinir kesileri, damar yaralanmaları ve serbest doku transferlerinde kullanılır.

El yaralanmalarında kopan parmak veya ekstremite parçalarının replantasyonu, mikrocerrahinin en bilinen uygulamalarındandır. Bu işlemler sırasında arter, ven, tendon ve sinirler mikro aletlerle tek tek onarılır. Zamanlama ve cerrahi deneyim başarıyı doğrudan etkiler.

Serbest doku transferleri, doku kaybı olan bölgelerin onarımı için vücudun başka bir yerinden alınan doku parçasının mikrocerrahiyle yeni yerine taşınmasıdır. Bu işlem, damarların yeniden bağlanmasını içerir ve dolaşımın sağlanması açısından hassasiyet gerektirir.

Mikrocerrahi sonrası süreçte damar açıklığını korumak, enfeksiyonu önlemek ve doku canlılığını izlemek önceliklidir. Uzun süreli rehabilitasyon ve fizik tedavi, elin işlevsel kapasitesini yeniden kazanmasında kritik rol oynar. Başarı oranı, merkezin deneyimiyle yakından ilişkilidir.

Mikrocerrahi İşlemler Nedir?

Genel cerrahi yaklaşımlarında organlar ve dokular genellikle çıplak gözle veya temel büyütücü gözlükler yardımıyla ameliyat edilebilir. Çoğu zaman bu kadarı yeterlidir. Ancak konu çapı bir milimetreden, yani neredeyse bir toplu iğne başından bile daha küçük olan atardamarları, toplardamarları veya sinir liflerini onarmaya geldiğinde çıplak göz yetersiz kalır. Klasik yöntemlerle bu kadar küçük yapılar üzerinde hassas manevralar yapmak, incecik damarları sızdırmaz bir şekilde birbirine dikmek veya kopan sinirleri doğru açıyla uç uca getirmek teknik olarak imkansızdır.

Plastik ve estetik cerrahi pratiğinde mikrocerrahi işlemler, sadece bir yaranın üzerini kapatmak anlamına gelmez. Vücudun bir bölgesindeki sağlıklı deri, yağ, kas veya kemik dokusunun, kendi besleyici damarlarıyla birlikte tamamen yerinden alınarak vücudun başka bir bölgesindeki eksikliği kapatmak için kullanılmasıdır. Bu süreç sadece estetik bir düzeltme sağlamaz; aynı zamanda o dokunun yaşamasını, kanlanmasını ve işlevini sürdürmesini sağlayan yaşamsal bir köprü kurma işlemidir. Standart bir yara dikiminden ziyade, adeta bir saat ustasının saatin içindeki çarkları büyüteç altında milim milim yerine oturtmasına benzer.

Mikrocerrahi İşlemler Sırasında Kullanılan Gelişmiş Mikroskopların Rolü Nedir?

Bu derece hassas ameliyatların başarısı, sadece cerrahın el becerisine ve yıllar süren eğitimine değil aynı zamanda kullanılan optik sistemlerin kalitesine de doğrudan bağlıdır. Ameliyathanelerde kullanılan operasyon mikroskopları, laboratuvarlarda gördüğümüz mikroskoplardan çok daha karmaşık, devasa ve üstün cihazlardır. Monoblok döküm metal gövdeli ve son derece gelişmiş optik sistemlere sahip bu cihazlar, cerrahi sahada milimetrik yapıların en yüksek çözünürlükte ve üç boyutlu olarak görüntülenmesini sağlar.

Görüntü netliğini bozabilecek renk sapmalarını ortadan kaldırmak için cihazların içindeki lensler tamamen gerçek camdan üretilir. Bazen on saatten fazla sürebilen bu operasyonlarda cerrahın duruş bozukluğu yaşamaması ve yorulmaması çok önemlidir. Bu nedenle modern mikroskoplar, her cerrahın göz yapısına ve boyuna göre ayarlanabilen hareketli başlıklara sahiptir. Aydınlatma ise en az lensler kadar hayati bir konudur. Ameliyat sahasında hiçbir gölge oluşturmayan, dokuların en derin ve ince ayrıntılarını bile net bir şekilde aydınlatan güçlü LED sistemleri kullanılır. Ayrıca daha da ileri bir teknoloji olan floresans modları sayesinde, dikilen incecik damarın içinden kanın akıp akmadığı ameliyat anında özel bir ışık filtresiyle ekrandan canlı olarak izlenebilir.

Mikrocerrahi İşlemler İçin Hangi Özel Aletler ve İplikler Kullanılır?

Mikrocerrahi aletleri, standart ameliyathane aletlerinden şekil, ağırlık ve materyal olarak oldukça farklıdır. Bu ameliyatlarda kullanılan dikiş iplikleri bir insan saç telinden bile incedir ve çıplak gözle havada uçuştuğunu görmek bile oldukça zordur. Bu incecik ipliklerle yapılan damar onarımlarında temel amaç sadece kopan iki ucu birleştirmek değildir. Asıl amaç damarın iç duvarında kusursuz ve pürüzsüz bir yüzey oluşturmaktır. Çünkü içeride oluşacak en ufak bir pürüz, kan hücrelerinin oraya takılmasına, pıhtı oluşturmasına ve o damarın tamamen tıkanmasına neden olur.

Bu hassas işlemlerde kullanılan başlıca ekipmanlar şunlardır:

• Titanyum portegüler
• Mikro-makaslar
• Mikrovasküler klempler
• Mikromotorlar
• Bipolar koterler

Titanyum portegüler, o saç telinden ince iğneleri tutmaya yarayan, son derece hafif ve eldeki doğal titreşimleri emen aletlerdir. Mikro-makaslar dokuya zarar vermeden en ince kesileri yapmak için tasarlanmıştır. Mikrovasküler klempler ise damarları dikim işlemi bitene kadar kanamayı durdurmak için damarı ezmeden tutan minik mandallardır. Kemik şekillendirme işlemlerinde yüksek hızlı mikromotorlar kullanılırken, kanama kontrolü yaparken çevre dokuyu yakmayan özel düşük enerjili bipolar koter sistemleri tercih edilir. Bu aletlerin uçları o kadar narindir ki ameliyat sonrasında zarar görmemeleri için özel solüsyonlarla temizlenip yumuşak zeminli kutularda muhafaza edilirler.

Kopan Bir Uzvun Yerine Dikilmesinde Mikrocerrahi İşlemler Nasıl Uygulanır?

Tıbbi terminolojide “replantasyon” olarak adlandırılan süreç vücuttan tamamen kopmuş bir uzvun anatomik, yapısal ve işlevsel olarak yeniden yerine dikilmesidir. Bir parmağın, elin, kolun veya bacağın kopması durumunda zamana karşı büyük bir yarış başlar. Bu süreçteki en kritik kavram, dokunun kanlanmadığı ve vücut dışında kaldığı süreyi ifade eden soğuk iskemi süresidir. Kopan parçanın hastaneye doğru şartlarda getirilmesi operasyonun kaderini belirler. Doğrudan buzun içine konulan dokular donma yanığına uğrar ve hücreleri öldüğü için kullanılamaz hale gelir. Doğru olan parçayı nemli temiz bir beze sarıp su geçirmeyen bir poşete koymak ve bu poşeti içi buzlu su dolu başka bir kaba yerleştirmektir.

Ameliyathanede işlem başladığında önce kemikler özel teller veya titanyum plaklarla sabitlenir. Kemiğin onarılması binanın temelini atmak gibidir. Ardından mikroskop devreye girer. Sırasıyla önce kirli kanı dokudan uzaklaştıracak toplardamarlar, sonrasında da temiz kanı dokuya getirecek atardamarlar onarılır. Kan akışı sağlandığında o soluk, cansız uzvun saniyeler içinde pembeleşip ısınması tıbbın en büyüleyici anlarından biridir. Damarlardan sonra, uzvun ileride hareket edebilmesi ve hissedebilmesi için sinirler ve tendonlar aynı titizlikle onarılır.

Mikrocerrahi İşlemlerin Başarısını Etkileyen Yaralanma Şekilleri Nelerdir?

Uzuv kopmalarında ve ağır doku hasarlarında onarımın ne kadar başarılı olacağı, yaralanmanın nasıl bir mekanizmayla gerçekleştiğine büyük ölçüde bağlıdır. Dokuya uygulanan şiddet ve kopmanın şekli, damarların ve sinirlerin ne durumda olduğunu belirler.

Temel yaralanma türleri şunlardır:

• Giyotin yaralanmaları
• Ezilme yaralanmaları
• Kopma yaralanmaları

Giyotin yaralanmaları, bıçak, cam, testere veya kağıt kesme makinesi gibi keskin bir cisimle oluşan, sınırları son derece net ve temiz kesilerdir. Damar ve sinir uçları ezilmediği, düzgün bir şekilde kesildiği için ameliyat sonrası dokunun tutma ve yaşama başarısı en yüksek olan yaralanma tipidir. Ezilme yaralanmaları ise, uzvun ağır bir pres makinesi, kapı veya iki sert yüzey arasında kalarak koptuğu durumlardır. Bu senaryoda damarların ve sinirlerin içi ezildiği için, o kısımlar çıkarılıp araya vücudun başka bir yerinden alınan damar yamalarının konulması gerekebilir. Kopma yaralanmaları en zorlu olanlardır; bir makineye kapılma sonucu uzvun sündürülerek çekilip koptuğu durumlardır. Sinirler ve damarlar koptukları seviyeden çok daha uzak noktalara kadar hasar gördüğü için onarımı son derece güçtür.

Serbest Flep Cerrahisi Denilen Mikrocerrahi İşlemler Hangi Durumlarda Yapılır?

Plastik cerrahide “rekonstrüktif merdiven” adı verilen çok temel bir yaklaşım prensibi vardır. Bir doku eksikliği (defekt) onarılırken her zaman en basit, en az riskli basamaktan başlanır. Örneğin yaranın kendi kendine iyileşmeye bırakılması veya kenarlarının yaklaştırılarak basitçe dikilmesi alt basamaklardır. Ancak kemiğin açıkta kaldığı, büyük damarların veya beyin zarının korumasız olduğu devasa doku kayıplarında basit yöntemler hiçbir işe yaramaz.

İşte bu merdivenin en üst basamağı serbest flep cerrahisidir. Serbest flep, vücudun sağlıklı bir bölgesinden besleyici atardamarı ve toplardamarı ile birlikte tamamen kesilip alınan bir doku bloğunun, yaranın olduğu eksik bölgeye taşınmasıdır. Dokunun eski yeriyle hiçbir fiziksel bağlantısı kalmaz. Yaranın olduğu yeni bölgeye getirildiğinde, mikroskop altında o bölgenin damarlarına dikilerek dokunun yeniden canlanması sağlanır. Başka hiçbir yöntemle kapatılamayan, bacak kopmalarından sonra açıkta kalan kemikleri örtmek veya kanser sonrası yüzdeki büyük doku kayıplarını onarmak için bu yöntem tıp dünyasının altın standardıdır.

Mikrocerrahi İşlemler İle Vücudun Hangi Bölgelerinden Doku Taşınabilir?

Vücuttaki her yaranın veya her doku eksikliğinin ihtiyacı farklıdır. Bazen sadece ince bir örtüye ihtiyaç varken, bazen derin bir çukuru dolduracak hacimli bir kasa, bazen de eksik bir iskeleti tamamlayacak yeni bir kemiğe ihtiyaç duyulur. Mikrocerrahi sayesinde insan vücudunun birçok bölgesi, adeta yedek parça deposu gibi kullanılabilir.

Sıklıkla transfer edilen doku tipleri şunlardır:

• Fasyakutanöz dokular
• Kas dokuları
• Kemikli dokular
• Yağ dokuları

Fasyakutanöz dokular, cildi ve hemen altındaki dayanıklı zarı içerir. Çok kalın bir tabaka istenmeyen yüzeyel yaralanmalarda kusursuz bir örtü sağlarlar. Kas dokuları, genellikle sırt veya iç uyluk bölgesinden alınır; büyük doku eksikliklerini doldurmak, açık kırıkları kanlandırarak iyileştirmek veya yüz felci geçiren bir hastaya yeniden gülümseme yeteneği kazandırmak için kullanılır. Kemikli dokular, baldır kemiğinin bir kısmının üzerindeki ciltle beraber alınmasını ifade eder; özellikle tümör nedeniyle çene kemiği alınan hastalarda baştan aşağı yeni bir çene yaratmak için benzersiz bir çözümdür.

Meme Kanseri Sonrası Mikrocerrahi İşlemler İle Yeni Meme Nasıl Yapılır?

Meme kanseri tedavisi sürecinde hayat kurtarmak amacıyla memesi tamamen veya kısmen alınan hastalar için onarım süreci, estetik olduğu kadar ruhsal bir iyileşmeyi de ifade eder. Silikon protezlerle yapılan onarımlar daha kısa sürse de hastanın tamamen kendi dokusuyla yapılan onarımlar uzun vadede kıyaslanamaz avantajlar sunar. Kendi dokunuzla yapılan bir meme zamanla sertleşmez, kapsül oluşturmaz ve en önemlisi hastanın bedeniyle uyumlu bir şekilde yaşlanır, kilo alır ve kilo verir.

Günümüzde bu onarımın dünya çapındaki en ileri tekniği DIEP flebi olarak adlandırılır. Bu teknikte, hastanın göbek deliğinin altındaki bölgede bulunan cilt ve yağ dokusu kullanılır. Geçmişte uygulanan eski yöntemlerde bu yağ dokusu alınırken karın kasının bir bölümü de feda ediliyor, bu da karın duvarında zayıflığa ve fıtıklara neden oluyordu. Ancak güncel mikrocerrahi teknikleriyle, karın kasına hiçbir şekilde neşter vurulmaz. Kasın içinden geçen milimetrik damarlar, kas lifleri arasından sabırla sıyrılıp çıkarılır. Ardından bu yağ dokusu göğüs bölgesine taşınır ve kaburgaların altındaki damarlara mikroskop altında dikilir. Böylece hastanın karnı doğal bir şekilde gerilirken (estetik bir karın germe işlemi gibi), göğüs bölgesinde de tamamen kendi sıcak dokusundan, doğal hisli yeni bir meme inşa edilmiş olur.

Lenfödem Hastalığının Tedavisinde Mikrocerrahi İşlemler İşe Yarar Mı?

Halk arasında fil hastalığı olarak da bilinen lenfödem, genellikle meme kanseri veya jinekolojik kanserler sonrasında hayat kurtarıcı bir müdahale olarak lenf düğümlerinin alınmasıyla ortaya çıkar. Lenf sıvısı vücuda geri dönemediği için dokularda birikir; kolda veya bacakta şiddetli şişliklere, hareket kısıtlılığına, dayanılmaz bir ağırlık hissine ve sık tekrarlayan enfeksiyonlara neden olur.

Yakın zamana kadar sadece fizik tedavi, masaj ve sıkı bası giysileriyle idare edilmeye çalışılan, kesin tedavisi olmadığı düşünülen bu hastalık, günümüzde mikrocerrahi alandaki devrim niteliğindeki gelişmeler sayesinde fizyolojik olarak onarılabilir hale gelmiştir. Bozulan dolaşım sisteminin ince işçilikle yeniden düzenlenmesi, biriken sıvının tahliye edilmesini sağlayarak hastalara eski yaşam kalitelerini büyük ölçüde geri verir.

Mikrocerrahi İşlemler Lenf Sistemini Hangi Yöntemlerle Onarır?

Lenf sisteminin damarları, kan damarlarından bile daha incedir. Çapı bazen 0.3 milimetrenin altında olan bu şeffaf kanalları onarmak için “süper-mikrocerrahi” adı verilen özel bir uzmanlık alanı devreye girer.

Uygulanan temel cerrahi yöntemler şöyledir:

• Lenfovenöz anastomoz
• Vaskülarize lenf nodu nakli

Lenfovenöz anastomoz yönteminde, sıvıyı boşaltamayan tıkanmış incecik lenf damarları bulunur ve hemen cildin altındaki ufak toplardamarlara ağızlaştırılır. Başka bir deyişle, lenf sıvısına tıkanıklığı aşması için alternatif bir çıkış yolu (bypass) açılır. Lokal anestezi altında çok küçük kesilerle yapılan bu işlem uzuvdaki şişliği hızla indirir. Vaskülarize lenf nodu nakli ise daha ileri evrelerde uygulanır. Vücudun boyun altı veya kasık gibi bölgelerinden alınan sağlıklı lenf düğümleri, damarlarıyla birlikte şişen kol veya bacağa nakledilir. Bu yeni lenf düğümleri bir pompa görevi görerek biriken sıvıyı emer ve o bölgenin bağışıklığını güçlendirerek enfeksiyonları önler.